Oops! Không tìm thấy trang này.

Trong thị trường đồ uống hiện đại, sữa đóng vai trò là một nguyên liệu cốt lõi, đặc biệt là trong các công thức pha chế cà phê hay trà sữa. Tuy nhiên, một sự thật ít người biết về nguồn gốc của loại sữa được dán nhãn “sữa tươi” trên thị trường Việt Nam có thể khiến nhiều người bất ngờ. Bài viết này sẽ đi sâu làm rõ vấn đề hầu hết sữa tươi pha chế từ sữa bột, phân tích các tiêu chuẩn, thực trạng sản xuất và những tác động của nó đối với người tiêu dùng. Mục đích là cung cấp cái nhìn toàn diện và đáng tin cậy, giúp bạn hiểu rõ hơn về loại nguyên liệu phổ biến này.

Thực trạng ngành sữa Việt Nam và nguồn gốc sữa “tươi”

Hiện nay, hàng chục nhãn hiệu sữa dạng lỏng đóng gói hoặc hộp trên thị trường đều tự hào in chữ “tươi” trên bao bì. Thậm chí, không ít nhãn hàng còn công bố sản phẩm của mình là sữa tươi tiệt trùng nguyên chất thông qua các chiến dịch quảng cáo rầm rộ. Điều này tạo nên một nhận định chung trong tâm trí người tiêu dùng rằng họ đang sử dụng sữa vắt trực tiếp từ bò.

Định nghĩa “sữa tươi tiệt trùng” theo tiêu chuẩn Việt Nam

Theo Tiêu chuẩn Việt Nam 7028:2002 (TCVN 7028:2002), để một sản phẩm được gọi là sữa tươi tiệt trùng, nó phải được chế biến chủ yếu từ sữa tươi nguyên liệu. Quy trình xử lý cần qua nhiệt độ cao và nếu cần bổ sung sữa bột hoặc chất béo sữa để chuẩn hóa nguyên liệu, hàm lượng pha chế thêm này không được vượt quá 1% tính theo khối lượng của sữa tươi nguyên liệu. Tiêu chuẩn này đặt ra ranh giới rõ ràng về tỷ lệ pha trộn, nhằm đảm bảo chất lượng và đặc tính của sản phẩm.

Vì sao hầu hết sữa tươi pha chế từ sữa bột?

Mặc dù có tiêu chuẩn quy định, thực tế sản xuất lại hé lộ một câu chuyện khác. Một doanh nghiệp tại miền Bắc đã thẳng thắn thừa nhận rằng, gần như không có đơn vị nào sử dụng sữa tươi vắt trực tiếp từ bò hoặc dê để đóng hộp thành sữa tươi tiệt trùng. Lý do chính nằm ở vấn đề bảo quản. Sữa tươi nguyên liệu cực kỳ khó bảo quản, thời gian sử dụng không quá 48 tiếng. Khi đã qua khâu chế biến và đóng hộp, về mặt nguyên tắc, nó không thể giữ được đặc tính “tươi” ban đầu.

Nguyên liệu chính và phổ biến nhất được sử dụng để chế biến các sản phẩm này là sữa bột nhập khẩu. Ưu điểm nổi trội của sữa bột là giá thành rẻ và khả năng bảo quản dễ dàng hơn rất nhiều. Hơn nữa, nhiều quốc gia còn trợ cấp cho ngành nông nghiệp của họ, tạo điều kiện cho nông dân bán sản phẩm với giá cạnh tranh, khiến sữa bột nhập khẩu trở thành lựa chọn kinh tế hơn.

Ông Lê Viết Hà, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty sữa và nước giải khải Hancofood, đã khẳng định với VnExpress rằng: “Gần 100% sữa tươi tiệt trùng đang có trên thị trường Việt Nam được pha chế từ sữa bột, chứ không phải vắt trực tiếp từ bò”. Tuyên bố này đã làm rõ một sự thật mà nhiều người tiêu dùng chưa biết đến.

Thiếu hụt nguồn nguyên liệu sữa tươi trong nước

Một lý do cốt lõi khác giải thích cho việc hầu hết sữa tươi pha chế từ sữa bột là Việt Nam không có đủ nguồn nguyên liệu sữa bò tươi để đáp ứng nhu cầu sản xuất. Theo số liệu thống kê từ Cục Chăn nuôi (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), tổng sản lượng sữa từ các hộ chăn nuôi trong nước hàng năm chưa đạt 200.000 tấn. Con số này chỉ đáp ứng khoảng 22% tổng nhu cầu tiêu thụ sữa trong nước.

Trong số 200.000 tấn ít ỏi này, chỉ khoảng 150.000 tấn được đưa về các nhà máy chế biến. Phần còn lại được các hộ chăn nuôi giữ lại để sử dụng hoặc tự chế biến thành các sản phẩm khác như bánh, kẹo, phô mai hay caramen. Cục trưởng Cục Chăn nuôi Nguyễn Đăng Vang cũng bày tỏ sự băn khoăn: “Trong tất cả các doanh nghiệp chế biến sữa hiện nay, chỉ có Mộc Châu là đơn vị có đủ nguồn hàng để chế biến sữa tươi, với sản lượng khoảng 7.500-8.000 tấn. Các đơn vị khác đều trông chờ vào nguồn sữa bột nhập khẩu, nhưng trên thị trường lại đầy sản phẩm sữa tươi tiệt trùng. Hàng ở đâu ra mà nhiều quá vậy?”. Câu hỏi này làm nổi bật sự chênh lệch lớn giữa khả năng cung ứng nguyên liệu trong nước và lượng sản phẩm “sữa tươi” trên thị trường.

Sự lập lờ trong ghi nhãn mác và hậu quả cho người tiêu dùng

Việc sử dụng rộng rãi sữa bột pha chế trong sản xuất sữa tươi đã dẫn đến một vấn đề lớn về sự minh bạch trong ghi nhãn sản phẩm, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người tiêu dùng.

Sữa hoàn nguyên và việc lạm dụng từ “sữa tươi”

Theo Tiêu chuẩn Việt Nam 7029:2002 (TCVN 7029:2002), những sản phẩm sữa được chế biến bằng cách pha trộn từ nguyên liệu sữa bột và chất béo sữa các loại, cùng với nước và qua xử lý nhiệt độ cao, được gọi là sữa hoàn nguyên tiệt trùng. Quan trọng hơn, sản phẩm này khi lưu hành trên thị trường phải ghi rõ trên nhãn là sữa hoàn nguyên tiệt trùng.

Chủ tịch Hiệp hội thức ăn chăn nuôi Lê Bá Lịch bày tỏ sự bức xúc khi trao đổi với VnExpress: “Đa phần các sản phẩm sữa tươi đang bày bán hiện nay là sữa hoàn nguyên. Các doanh nghiệp đã lạm dụng từ sữa tươi. Đây là hành vi thiếu minh bạch, đánh lừa người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm”. Sự lập lờ này không chỉ đơn thuần là vấn đề từ ngữ mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức của người tiêu dùng về chất lượng và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm họ mua.

Không chỉ lập lờ trong cách gọi tên, các doanh nghiệp còn né tránh việc công bố chi tiết về thành phần nguyên liệu. Hàng chục nhãn sữa trên thị trường chỉ ghi chung chung thành phần gồm “sữa tươi, sữa bột béo, phụ gia…”, mà không công bố tỷ lệ cụ thể của từng thành phần. Điều này khiến người tiêu dùng khó lòng biết được sản phẩm mình đang uống có bao nhiêu phần trăm là sữa tươi nguyên chất và bao nhiêu phần trăm là sữa bột pha chế.

Ông Lê Bá Lịch cũng chỉ ra rằng các doanh nghiệp đã lợi dụng sự “thông thoáng” trong các quy định hiện hành về ghi nhãn mác. Các văn bản pháp luật hiện nay, từ Quyết định 178/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về ghi nhãn sản phẩm đến các tiêu chuẩn do Bộ Khoa học Công nghệ ban hành và quy định của Bộ Thương mại, đều không bắt buộc các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm phải ghi rõ tỷ lệ các thành phần định lượng. Khi được hỏi về vấn đề ghi nhãn mác, đại diện một công ty sữa đã thoái thác với lý do: “Quy định đến đâu thì thực hiện đến đó”, cho thấy sự thiếu trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin đầy đủ cho người tiêu dùng.

Ảnh hưởng đến dinh dưỡng và niềm tin người tiêu dùng

Việc hầu hết sữa tươi pha chế từ sữa bột không chỉ là vấn đề về tên gọi mà còn tiềm ẩn những hệ quả đáng kể về mặt dinh dưỡng và làm xói mòn niềm tin của người tiêu dùng.

Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty sữa và nước giải khát Hancofood Lê Viết Hà giải thích rằng, trên thế giới, công nghệ pha chế sữa bột thành sữa tươi tiệt trùng được công nhận với tên gọi chính thức là “hoàn nguyên”. Tuy nhiên, ông Hà cũng thừa nhận rằng nguyên liệu sữa bột dùng để chế biến thực chất là sữa tươi đã qua xử lý, tách thành phần, chỉ còn lại dạng bột. Trong quá trình này, nhiều dưỡng chất thiết yếu có trong sữa tươi nguyên chất có thể bị hao hụt. Để đảm bảo chất lượng tương đương với sữa tươi nguyên chất, nhà sản xuất cần bổ sung vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên, mức độ và chất lượng bổ sung này lại tùy thuộc vào từng nhà sản xuất, dẫn đến sự thiếu đồng đều về giá trị dinh dưỡng của các sản phẩm “sữa tươi” trên thị trường.

Một chuyên gia về dinh dưỡng thực phẩm tại TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh rằng, để chế biến từ nguyên liệu sữa tươi nguyên chất và bảo quản được lâu (3-6 tháng), các doanh nghiệp phải đầu tư công nghệ tiệt trùng UHT (Ultra-high temperature) rất đắt đỏ. Phương pháp dễ dàng và kinh tế nhất vẫn là sử dụng sữa bột pha chế thành sữa tươi. Vấn đề cốt lõi ở đây là sự minh bạch: “Vấn đề là phải ghi rõ đây chưa phải sữa tươi nguyên chất. Nếu không bổ sung vitamin và khoáng chất thì không đảm bảo dinh dưỡng cần thiết cho người dùng”, chuyên gia này khẳng định. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc ghi nhãn rõ ràng để người tiêu dùng có thể đưa ra lựa chọn sáng suốt về dinh dưỡng cho bản thân và gia đình.

Thách thức trong quản lý và xu hướng tiêu dùng

Cục trưởng Cục Chăn nuôi Nguyễn Đăng Vang thừa nhận rằng chất lượng và giá bán sữa hiện nay đang bị thả nổi, và việc quản lý vẫn là một vấn đề nan giải. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đang trong giai đoạn đầu xây dựng đề án quản lý, cần phối hợp chặt chẽ với các bộ ngành khác như Bộ Công nghiệp (quy hoạch ngành sữa), Bộ Y tế (đảm bảo vệ sinh an toàn), và Bộ Khoa học và Công nghệ (phụ trách nhãn mác và tiêu chuẩn chất lượng). Mặc dù Cục An toàn Vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế) đã lên kế hoạch kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, tình hình chung vẫn còn nhiều bất cập.

Trong bối cảnh các cơ quan quản lý còn đang lúng túng, một bộ phận người tiêu dùng đã bắt đầu có xu hướng “chia tay” với sữa tươi. Ông Trần Văn Kiệt, giám đốc một công ty dược phẩm, chia sẻ rằng trước đây ông luôn tin tưởng sữa tươi có chất lượng tốt hơn sữa bột và chỉ cho con uống sữa tươi. Tuy nhiên, sau khi biết được sự thật, ông đã cắt hẳn khẩu phần sữa tươi trong thực đơn hàng ngày của con, thay vào đó là sữa bột. Điều này phản ánh sự mất niềm tin của người tiêu dùng khi thông tin về sản phẩm không minh bạch.

Thực tế này cũng được thể hiện qua sức mua tại các siêu thị. Ông Huỳnh Hữu Tuấn, quản lý siêu thị Citimart Nguyễn Trãi tại TP. Hồ Chí Minh, cho biết lượng sữa tươi tiêu thụ đã giảm 50-60% trong tuần qua, bởi khách hàng của siêu thị vốn rất nhạy cảm với chất lượng sản phẩm. Điều này cho thấy người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và chất lượng thực sự của sản phẩm, đặc biệt là khi thông tin được hé lộ. Để có thể đưa ra những lựa chọn nguyên liệu pha chế chất lượng và đáng tin cậy, bạn có thể tham khảo thêm thông tin tại thecoffeeclub.com.vn.

Lời kết

Vấn đề hầu hết sữa tươi pha chế từ sữa bột trên thị trường không chỉ là một thông tin gây sốc mà còn là lời cảnh tỉnh về sự minh bạch trong ngành công nghiệp sữa. Từ việc thiếu hụt nguồn nguyên liệu sữa tươi trong nước cho đến những kẽ hở trong quy định ghi nhãn, tất cả đều dẫn đến hệ quả là người tiêu dùng đang chi trả cho một sản phẩm không hoàn toàn đúng như những gì họ mong đợi. Hy vọng rằng, thông qua bài viết này, bạn đã có thêm thông tin chi tiết và khách quan về nguồn gốc của loại sữa phổ biến này. Việc hiểu rõ về các nguyên liệu chúng ta sử dụng hàng ngày là yếu tố quan trọng để đảm bảo sức khỏe và đưa ra những lựa chọn tiêu dùng thông thái.