Xu Hướng Sử Dụng Sữa Thực Vật Trong Cà Phê

Trong thế giới cà phê đa dạng, việc kết hợp cùng sữa đã trở thành một nét quen thuộc, mang lại sự mềm mại và cân bằng cho hương vị. Tuy nhiên, cùng với sự quan tâm ngày càng tăng về môi trường, sức khỏe và đạo đức, sữa thực vật trong cà phê đang nổi lên như một lựa chọn thay thế đầy tiềm năng và thu hút, định hình tương lai của ngành đồ uống này.

Sự chuyển dịch sang các lựa chọn thay thế sữa bò trong cà phê không chỉ là một trào lưu nhất thời mà còn phản ánh sự thay đổi trong ý thức tiêu dùng. Ngày càng có nhiều người tìm kiếm những sản phẩm bền vững và phù hợp với lối sống cá nhân. Điều này đã thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ của thị trường sữa hạt trong cà phê, mở ra nhiều cơ hội và cả những thách thức mới.

Lịch Sử Phát Triển Của Sữa Thực Vật Trong Đồ Uống

Mặc dù sự phổ biến của sữa thực vật trong các quán cà phê là tương đối gần đây, nhưng lịch sử của chúng đã có từ hàng trăm năm trước. Một trong những ví dụ sớm nhất được ghi nhận là sữa hạnh nhân, xuất hiện trong các sách dạy nấu ăn ở châu Âu thời Trung cổ. Nhiều nhà sử học tin rằng sự phổ biến của nó tăng lên sau khi một luận thuyết Kitô giáo cấm tiêu thụ các sản phẩm từ sữa vào những ngày ăn chay nhất định trong tuần.

Điều này đã khuyến khích việc tìm kiếm các lựa chọn thay thế không chứa sữa động vật, dẫn đến việc khám phá và sử dụng nhiều loại sữa hạt khác nhau như hạnh nhân, quả óc chó, hạt dẻ cười và hạt phỉ. Trong lịch sử, sữa hạnh nhân thường được làm bằng cách ngâm và lọc hạnh nhân đã xay. Tuy nhiên, do chi phí nhập khẩu cao, nó chủ yếu được giới quý tộc và giàu có ưa chuộng, được quảng cáo như một sự thay thế bổ dưỡng và an toàn cho sữa bò.

Các loại hộp sữa thực vật phổ biến như sữa yến mạch, sữa hạnh nhân và sữa đậu nành.

Ngoài châu Âu, nguồn gốc ban đầu của sữa đậu nành có thể được truy tìm từ Trung Quốc thế kỷ 14. Một loại nước dùng từ đậu phụ, được gọi là doufujiang, thậm chí còn được coi là tiền thân của sữa đậu nành. Loại đồ uống này sau đó lan rộng sang Việt Nam và Nhật Bản vào cuối những năm 1700. Mãi đến năm 1917, sữa đậu nành mới bắt đầu được sản xuất thương mại. Đến những năm 1980, nó đã có mặt rộng rãi ở nhiều nơi trên thế giới như Hoa Kỳ, châu Âu, châu Á và Úc. Doanh số bán hàng tại Mỹ đạt đỉnh 1,2 tỷ USD vào năm 2008, trước khi gặp suy giảm do những tin đồn liên quan đến sức khỏe và môi trường.

Từ cuối những năm 2000, doanh số bán sữa hạnh nhân trên toàn cầu đã tăng trưởng theo cấp số nhân. Ước tính giá trị thị trường toàn cầu hiện nay là hơn 6 tỷ USD và được dự đoán sẽ tăng gấp đôi vào năm 2025. Bên cạnh sữa hạnh nhân và sữa đậu nành, sữa dừa cũng là một loại sữa thực vật có lịch sử lâu đời, được sử dụng trong nấu ăn ở Đông Nam Á, châu Phi và Ấn Độ trong nhiều thế kỷ. Ngày nay, nước cốt dừa ngày càng phổ biến như một chất thay thế sữa trong các quán cà phê, được thúc đẩy bởi nhu cầu về các thành phần tốt cho sức khỏe và hàm lượng khoáng chất, vitamin cao của nó.

Sự Bùng Nổ Của Sữa Thực Vật Trong Cà Phê: Động Lực Từ Người Tiêu Dùng Hiện Đại

Trong vài năm gần đây, ngành sữa thực vật đã chứng kiến tốc độ tăng trưởng vượt bậc, đặc biệt là trong bối cảnh ngành cà phê phát triển. Theo phân tích của Hiệp hội Thực phẩm dựa trên Thực vật, doanh số bán sữa làm từ thực vật tại Mỹ đã tăng 5% từ năm 2019 đến năm 2020, chiếm 14% tổng doanh số bán sữa nói chung. Trong khi đó, doanh số sữa bò hầu như không tăng trưởng, chỉ 0,1% trong cùng kỳ.

Các chuyên gia trong ngành nhận định rằng thế hệ trẻ, đặc biệt là Thế hệ Z, đang dẫn đầu xu hướng chuyển đổi sang sữa thực vật. Lauren Visagie, Giám đốc Tiếp thị Vương quốc Anh cho Califia Farms, một công ty đồ uống thực vật, chia sẻ rằng Thế hệ Z đang mua ít sữa động vật hơn và ưa chuộng các sản phẩm có nguồn gốc thực vật. Nguyên nhân chính là do giới trẻ ngày càng quan tâm sâu sắc đến sức khỏe cá nhân, các vấn đề đạo đức trong chăn nuôi và tác động của sản xuất thực phẩm đến môi trường.

Người tiêu dùng trẻ lựa chọn sữa thực vật, phản ánh xu hướng tiêu dùng có ý thức về môi trường và sức khỏe.

Dữ liệu từ công ty nghiên cứu thị trường Mintel cho thấy, một phần ba thanh niên từ 16 đến 24 tuổi ở Anh uống sữa thực vật. Cùng lúc đó, số lượng người mua sữa bò trong cùng nhóm tuổi này đã giảm đáng kể, từ 79% xuống 73% chỉ trong một năm (2018-2019). Sự gia tăng của internet và mạng xã hội đã giúp thông tin về lợi ích của sữa thực vật và tác động của sữa bò trở nên dễ tiếp cận hơn bao giờ hết, thúc đẩy người tiêu dùng đưa ra lựa chọn dựa trên thông tin. Camilla Barnard, đồng sáng lập Rude Health, một công ty đồ uống không sữa, nhấn mạnh rằng hơn một nửa số người mua sữa thay thế lựa chọn chúng vì lợi ích môi trường.

Nhờ sự gia tăng phổ biến này, nhiều thương hiệu sữa thực vật đã đạt được sự tăng trưởng ấn tượng. Một trong những cái tên nổi bật nhất hiện nay là Oatly từ Thụy Điển, ra đời năm 1994. Oatly chứng kiến doanh số tăng vọt sau khi gia nhập thị trường Mỹ vào năm 2016. Dòng sản phẩm sữa yến mạch của họ nhanh chóng trở thành mặt hàng chủ lực trong các quán cà phê, được cả barista và người tiêu dùng yêu thích. Từ năm 2017 đến 2018, doanh thu của Oatly đã tăng thêm 15 triệu USD. Tại Anh, nhu cầu sữa yến mạch của Oatly thậm chí đã từng gây ra tình trạng thiếu hàng trên toàn quốc. Sự thành công của Oatly còn được thể hiện qua việc họ chi khoảng 5,5 triệu USD (ước tính) để phát sóng quảng cáo 30 giây tại sự kiện Super Bowl LV vào tháng 2 năm 2021.

Lauren Visagie cho biết, tổng danh mục đồ uống từ yến mạch tại Anh có giá trị 90 triệu bảng, trong đó đồ uống từ sữa yến mạch dành cho barista chiếm tới một phần ba tổng doanh thu. Sự phổ biến của Oatly và nhu cầu ngày càng cao trong ngành cà phê đã thúc đẩy sự phát triển của các công thức sữa thực vật chuyên dụng cho barista. Do sữa thực vật tự nhiên thường không chứa cùng mức chất béo như sữa bò, các công thức này thường được bổ sung thêm chất ổn định và chất béo để cải thiện khả năng tạo bọt, giúp barista dễ dàng tạo ra lớp microfoam chất lượng cao và thực hiện latte art.

Pha chế cà phê latte nghệ thuật sử dụng sữa thực vật công thức dành cho barista.

Những Thách Thức Đối Với Ngành Sữa Thực Vật

Dù có sự tăng trưởng mạnh mẽ, ngành sữa thực vật cũng đối mặt với nhiều thách thức đáng kể, đặc biệt là từ góc độ pháp lý và môi trường. Vì sự bùng nổ của sữa thực vật diễn ra tương đối nhanh, các cơ quan quản lý đôi khi gặp khó khăn trong việc theo kịp.

Một thách thức lớn là các quy định về đặt tên sản phẩm. Ví dụ, phải đến năm 2017, Tòa án Công lý Châu Âu mới đưa ra phán quyết cấm các công ty EU sản xuất sản phẩm từ thực vật sử dụng các thuật ngữ như “sữa”, “phô mai” hoặc “kem” cho mục đích tiếp thị. Điều này nhằm ngăn chặn sự nhầm lẫn cho người tiêu dùng và bảo vệ tính độc đáo của sữa bò về mặt dinh dưỡng. Tuy nhiên, Lauren Visagie cho rằng phán quyết này có thể gây nhầm lẫn ngược lại cho những người đang tìm kiếm lựa chọn thay thế sữa bò, bởi các thuật ngữ như “sữa yến mạch” hay “sữa hạnh nhân” đã ăn sâu vào văn hóa tiêu dùng hiện đại.

Gần đây hơn, các quy tắc mới được Nghị viện Châu Âu biểu quyết thông qua (được gọi là Tu chính án 171) có thể cấm các công ty sữa thực vật sử dụng bao bì tương tự sản phẩm sữa động vật (như hộp giấy, bình sữa chua) và hạn chế các tài liệu tiếp thị khẳng định sữa thực vật là sản phẩm “thay thế cho” sữa bò. Lauren giải thích rằng điều này tạo ra những thách thức thực tế cho ngành, buộc các thương hiệu và nhà bán lẻ phải xem xét lại chiến lược tiếp thị và thiết kế bao bì.

Một mối quan ngại đáng kể khác là tác động môi trường của việc sản xuất sữa thực vật. Mặc dù sữa thực vật thường được quảng cáo là thân thiện với môi trường hơn sữa bò, nghiên cứu chỉ ra rằng sữa hạnh nhân nói riêng đòi hỏi lượng nước cực kỳ lớn để sản xuất. Để sản xuất chỉ một lít sữa hạnh nhân, cần sử dụng hơn 370 lít nước, so với chỉ 28 lít cho sữa đậu nành và 48 lít cho sữa yến mạch. Kết hợp với việc 80% lượng hạnh nhân trên thế giới được trồng tại California khô hạn, điều này đặt ra câu hỏi về tính bền vững lâu dài của sữa hạnh nhân.

Vườn hạnh nhân, minh họa cho nguồn gốc của sữa hạnh nhân nhưng cũng đặt ra câu hỏi về lượng nước tiêu thụ.

Camilla Barnard từ Rude Health cho biết các thương hiệu đang nỗ lực giải quyết vấn đề này. Rude Health chỉ sử dụng hạnh nhân Địa Trung Hải được trồng ở những nơi có nhiều mưa hơn và thân thiện với ong. Dù sản lượng thấp hơn và giá thành cao hơn, họ tin rằng điều đó đáng giá để giảm thiểu tác động môi trường. Bên cạnh đó, sự biến đổi về hương vị và kết cấu giữa các loại sữa thực vật và giữa các nhãn hiệu khác nhau cũng là một thách thức, đặc biệt là đối với các barista khi cố gắng đạt được sự nhất quán trong chất lượng đồ uống.

Chọn Sữa Hạt Phù Hợp Với Từng Loại Cà Phê

Việc lựa chọn sữa thực vật phù hợp có thể nâng tầm trải nghiệm thưởng thức cà phê của bạn. Mỗi loại sữa hạt mang đến một hương vị và kết cấu riêng biệt, ảnh hưởng đến cách chúng kết hợp với các loại hạt cà phê và phương pháp pha chế khác nhau. Sự đa dạng này cho phép người yêu cà phê thỏa sức khám phá và tùy chỉnh đồ uống theo sở thích cá nhân.

Sữa yến mạch hiện đang là một trong những lựa chọn phổ biến nhất, đặc biệt trong các quán cà phê chuyên nghiệp. Nó có độ béo ngậy tự nhiên, vị ngọt nhẹ và quan trọng nhất là khả năng tạo bọt mịn (microfoam) rất tốt, lý tưởng cho các loại đồ uống như latte hay cappuccino, cho phép barista thực hiện latte art đẹp mắt. Hương vị của sữa yến mạch cũng tương đối trung tính, ít lấn át hương vị đặc trưng của cà phê.

Đa dạng các loại sữa thực vật sẵn có trên thị trường, đáp ứng nhu cầu và sở thích khác nhau của người uống cà phê.

Sữa hạnh nhân mang đến một hương vị hạt đặc trưng, hơi ngọt và có kết cấu nhẹ hơn. Nó có thể là một lựa chọn tốt cho cà phê đá hoặc các loại đồ uống ít yêu cầu bọt sữa dày. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng sữa hạnh nhân đôi khi có thể bị tách hoặc vón cục khi pha vào cà phê nóng, tùy thuộc vào độ axit của cà phê và thành phần của sữa.

Sữa đậu nành là một trong những sữa thực vật truyền thống nhất. Nó có hàm lượng protein cao và tạo bọt tương đối tốt, mặc dù bọt có thể không mịn bằng sữa yến mạch. Vị của sữa đậu nành có thể đậm và ảnh hưởng đến hương vị cà phê hơn các loại khác. Sữa dừa lại mang đến một hương vị nhiệt đới rõ rệt. Nó thường được sử dụng trong các đồ uống pha cà phê đặc biệt hoặc sinh tố cà phê, nơi hương vị dừa được mong muốn.

Ngoài ra, còn có nhiều loại sữa hạt khác như sữa hạt điều (béo, mịn), sữa gạo (nhẹ, ngọt tự nhiên), sữa gai dầu (vị thảo mộc đặc trưng)… Các phiên bản “barista blend” của các loại sữa thực vật này được thiết kế riêng để tối ưu hóa hiệu suất khi đánh sữa và trộn với cà phê, giúp chúng ít bị tách và tạo ra kết cấu bọt tốt hơn. Việc thử nghiệm các loại sữa thực vật khác nhau với loại cà phê yêu thích của bạn là cách tốt nhất để tìm ra sự kết hợp hoàn hảo cho riêng mình.

Tương Lai Phát Triển Của Sữa Thực Vật Trong Ngành Cà Phê

Với động lực từ người tiêu dùng và sự đổi mới không ngừng, tương lai của sữa thực vật trong cà phê được dự báo sẽ tiếp tục tăng trưởng mạnh mẽ. Doanh số bán sữa thực vật đã tăng trưởng đều đặn trong một thời gian và không có dấu hiệu chậm lại. Điều quan trọng cần lưu ý là sự phát triển này có mối liên hệ rất chặt chẽ với ngành cà phê. Một tỷ lệ đáng kể lượng sữa thực vật được sản xuất ra là để phục vụ cho các quán cà phê và người tiêu dùng pha chế cà phê tại nhà.

Sự phổ biến của sữa thực vật trong các quán cà phê là minh chứng rõ ràng nhất cho xu hướng này. Vào tháng 3 năm 2019, Starbucks đã giới thiệu sữa yến mạch trên khắp các cửa hàng tại Hoa Kỳ, và gần đây thương hiệu này tuyên bố rằng sự gia tăng yêu cầu đối với sữa thực vật là sự thay đổi đáng chú ý nhất trong lượng tiêu thụ tại các chi nhánh của họ. Điều này cho thấy sữa thực vật không còn là một lựa chọn niche mà đang trở thành một phần không thể thiếu của thực đơn cà phê hiện đại.

Sự khác biệt về địa lý cũng là một yếu tố quan trọng. Lauren Visagie chỉ ra rằng thị trường Mỹ đang dẫn trước thị trường Anh về mức độ chấp nhận sữa thực vật (khoảng 60% dân số Mỹ mua sữa thực vật so với 35,6% ở Anh). Điều này cho thấy tiềm năng tăng trưởng vẫn còn rất lớn ở các thị trường khác, bao gồm cả Việt Nam, khi ý thức về sức khỏe và môi trường ngày càng nâng cao. Dự kiến trong 5 đến 10 năm tới, tỷ lệ hộ gia đình sử dụng sữa thực vật sẽ tiếp tục tăng.

Một động lực khác thúc đẩy nhu cầu là sự gia tăng của những người ăn chay và ăn linh hoạt (flexitarian). Ngay cả những người không hoàn toàn ăn chay cũng đang tích hợp sữa thực vật vào chế độ ăn uống của họ. Các nghiên cứu cho thấy tới 90% người uống sữa có nguồn gốc thực vật vẫn tiêu thụ sữa bò ở một mức độ nào đó. Điều này chứng tỏ sữa thực vật được lựa chọn không chỉ vì nhu cầu kiêng kỵ mà còn vì lợi ích đa dạng hóa dinh dưỡng, hương vị mới lạ, hoặc đơn giản là thử nghiệm một lựa chọn tốt hơn cho hành tinh.

Lauren cũng cho biết các thương hiệu đang đáp ứng nhu cầu này bằng cách liên tục đổi mới, tạo ra các sản phẩm sữa thực vật ngày càng đa dạng về hương vị, chức năng (như các loại barista blend), và kết hợp (như các loại đồ uống lai giữa sữa động vật và thực vật cho nhóm flexitarian). Camilla Barnard nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục người tiêu dùng về sự đa dạng của sữa thực vật và cách kết hợp chúng với các loại cà phê khác nhau (ví dụ: sữa hạnh nhân cho latte, sữa dừa cho sinh tố, sữa hạt điều cho trà) để thúc đẩy thị trường phát triển hơn nữa.

Tổng kết lại, thị trường sữa thực vật trong cà phê đang chứng kiến sự tăng trưởng mạnh mẽ, được thúc đẩy bởi ý thức người tiêu dùng về sức khỏe và môi trường, cùng với sự đổi mới không ngừng từ các nhà sản xuất. Dù còn những thách thức về quy định và tác động môi trường của một số loại hạt, xu hướng này chắc chắn sẽ tiếp tục định hình cách chúng ta thưởng thức cà phê. Lần tới tại quán cà phê, đừng ngần ngại thử một ly đồ uống pha cùng sữa hạt – bạn có thể khám phá một trải nghiệm hương vị mới mẻ và thú vị.

Câu Hỏi Thường Gặp Về Sữa Thực Vật Trong Cà Phê

Sữa thực vật nào tốt nhất để pha cà phê, đặc biệt là latte và cappuccino?
Sữa yến mạch thường được ưa chuộng nhất cho cà phê như latte và cappuccino nhờ độ béo và khả năng tạo bọt microfoam mượt mà, lý tưởng cho latte art. Các công thức “barista blend” được phát triển riêng để đáp ứng yêu cầu này, giúp sữa ít bị tách khi pha với cà phê nóng.

Sữa thực vật có thực sự tốt cho môi trường hơn sữa bò không?
Nhìn chung, sản xuất sữa thực vật thường có tác động môi trường thấp hơn sữa bò về lượng khí thải nhà kính và sử dụng đất. Tuy nhiên, tác động này khác nhau giữa các loại sữa hạt; ví dụ, sản xuất sữa hạnh nhân đòi hỏi lượng nước rất lớn, là một điểm cần cân nhắc về tính bền vững.

Sữa thực vật có phù hợp với người không ăn chay không?
Hoàn toàn có. Ngày càng có nhiều người tiêu dùng “flexitarian” (linh hoạt, chủ yếu ăn thực vật nhưng thỉnh thoảng dùng sản phẩm động vật) lựa chọn sữa thực vật vì lợi ích sức khỏe, hương vị đa dạng, hoặc đơn giản là muốn thử nghiệm các lựa chọn mới trong cà phê của họ mà không cần tuân thủ chế độ ăn chay nghiêm ngặt.

Làm thế nào để sữa thực vật không bị tách khi pha cà phê nóng?
Sự tách sữa thực vật thường xảy ra khi pha với cà phê có độ axit cao hoặc do nhiệt độ thay đổi đột ngột. Sử dụng sữa thực vật phiên bản “barista blend” là cách hiệu quả nhất để khắc phục điều này, vì chúng chứa các chất ổn định giúp sữa hòa quyện tốt hơn với cà phê nóng. Làm ấm sữa từ từ và đổ cà phê vào sữa (thay vì ngược lại) cũng có thể giúp giảm hiện tượng này.