Tái canh cây cà phê: Chuyên gia khuyến cáo và lưu ý quan trọng

Trong bối cảnh giá cà phê tăng cao chưa từng có, hoạt động tái canh cây cà phê đang diễn ra sôi nổi tại các vùng trồng trọng điểm. Đây là cơ hội nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Để đảm bảo hiệu quả và sự bền vững, lời khuyên từ các chuyên gia nông nghiệp trở nên vô cùng quan trọng.

Động lực thúc đẩy tái canh cây cà phê mạnh mẽ

Thời gian gần đây, thị trường chứng kiến sự tăng vọt của giá cà phê, có thời điểm xô đổ mọi kỷ lục và đạt trên 65.000 đồng/kg, mức cao nhất trong vòng 15 năm qua. Sự bứt phá về giá này đã tạo động lực lớn, khuyến khích người nông dân tại các tỉnh Tây Nguyên tích cực quay trở lại với việc tái canh cây cà phê sau một giai đoạn dài không mặn mà do giá cả thấp và không ổn định.

Nhiều hộ gia đình, như bà Hoàng Thị Hoài ở xã Ea Ning, đã mạnh dạn tái canh 1 héc-ta cà phê. Bà chia sẻ rằng, ngoài yếu tố giá tăng, cây cà phê còn rất phù hợp với điều kiện đất đai, thổ nhưỡng địa phương, và kỹ thuật canh tác cũng không quá phức tạp so với các loại cây trồng khác như hồ tiêu, sầu riêng hay bơ. Điều này giúp người nông dân dễ dàng áp dụng và chăm sóc.

Hoạt động mua bán cây giống cà phê cũng diễn ra tấp nập. Chị Hoàng Nghĩa An, chủ vườn cây giống tại huyện Cư Kuin, cho biết lượng bán ra tăng đột biến vào mùa mưa năm nay. Nhiều hộ mua số lượng lớn, từ 500 đến 600 cây giống, với giá dao động từ 3.000 đến 6.000 đồng mỗi cây tùy kích cỡ, thậm chí có thời điểm cửa hàng chị lâm vào tình trạng “cháy hàng” do nhu cầu quá cao. Số liệu từ UBND xã Ea Ning cho thấy, trong tổng số gần 1.000 héc-ta cà phê, khoảng 30% diện tích cần tái canh. Chỉ trong nửa đầu năm 2023, nông dân toàn xã đã thực hiện tái canh được 50 héc-ta, cho thấy tốc độ và quy mô đáng kể của phong trào này.

Nông dân Tây Nguyên tái canh cây cà phê sau khi giá tăng cao

Việc nông dân tích cực tái canh cây cà phê không chỉ là tin vui về mặt kinh tế cá nhân mà còn đóng góp vào sự phát triển chung của ngành cà phê Việt Nam. Tuy nhiên, việc tái canh ồ ạt cũng tiềm ẩn những rủi ro nếu không được thực hiện theo đúng quy trình kỹ thuật và phù hợp với quy hoạch tổng thể của địa phương.

Những khuyến cáo từ chuyên gia về tái canh cây cà phê bền vững

Theo ông Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), Việt Nam hiện có hơn 710.000 héc-ta cà phê, riêng Tây Nguyên chiếm khoảng 650.000 héc-ta. Con số này vẫn vượt so với quy hoạch quốc gia. Ông Hà nhận định cây cà phê phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng Tây Nguyên và nông dân đã làm chủ kỹ thuật canh tác, tạo nền tảng cho tính bền vững. Thị trường tiêu thụ rộng mở và giá đang ở mức cao là những yếu tố thuận lợi.

Tái cơ cấu diện tích và định hướng cà phê đặc sản

Ông Hà nhấn mạnh rằng, mặc dù cà phê có tính bền vững cao hơn nhiều loại cây khác, nhưng trong lộ trình phát triển sắp tới, cần thiết phải cắt giảm những diện tích trồng không thực sự phù hợp hoặc hiệu quả kém. Thay vì mở rộng diện tích một cách tràn lan, trọng tâm nên được chuyển sang việc nâng cao chất lượng cà phê. Điều này bao gồm việc tập trung vào sản xuất cà phê đặc sản và đẩy mạnh chế biến sâu.

Hướng đi này không chỉ giúp tăng giá trị hạt cà phê Việt Nam trên thị trường quốc tế mà còn giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào biến động giá nông sản thô. Nông dân sau nhiều bài học từ việc đổ xô trồng các loại cây khác rồi gặp khó khăn đã nhận ra giá trị lâu dài của cây cà phê, và giờ là lúc biến tái canh thành cơ hội để nâng cao vị thế sản phẩm.

Yêu cầu về xuất xứ cà phê từ thị trường EU

Một yếu tố quan trọng mà người nông dân cần đặc biệt lưu ý là các quy định mới từ thị trường nhập khẩu lớn, điển hình là Liên minh Châu Âu (EU). Theo quy định mới của EU, các sản phẩm như cà phê, ca cao, gỗ, và cao su… nếu có xuất xứ từ vùng đất bị tàn phá rừng hoặc suy thoái sau một thời điểm nhất định sẽ không được phép nhập khẩu vào thị trường này.

Điều này đòi hỏi nông dân và các đơn vị thu mua, chế biến phải có hệ thống truy xuất nguồn gốc rõ ràng, chứng minh được rằng cà phê của họ không liên quan đến nạn phá rừng. Việc tái canh cây cà phê trên những diện tích đã được trồng trước đó và tuân thủ các quy định về sử dụng đất là cực kỳ quan trọng để đảm bảo cà phê Việt Nam tiếp tục tiếp cận được các thị trường khó tính nhưng mang lại giá trị cao.

Chuyên gia nông nghiệp đưa ra khuyến cáo về tái canh cây cà phê bền vững

Chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan

Biến đổi khí hậu đang ngày càng ảnh hưởng rõ rệt đến sản xuất nông nghiệp. Dự báo từ năm sau, hiện tượng El Nino có thể gây ra tình trạng khô hạn và nắng nóng gay gắt hơn tại các vùng trồng cà phê. Do đó, ngay từ bây giờ, người nông dân cần chủ động áp dụng các kỹ thuật canh tác thích ứng, quản lý nguồn nước hiệu quả và đầu tư hệ thống tưới tiêu phù hợp.

Đơn cử, đầu năm 2023, Tây Nguyên đã xuất hiện những đợt mưa trái mùa bất thường, gây rụng bông cà phê trên diện rộng và ảnh hưởng đến năng suất vụ mùa tới. Chuyên gia khuyến cáo rằng, mặc dù không thể tránh khỏi tác động của thời tiết, nhưng việc chăm sóc cây cà phê tốt, áp dụng đúng kỹ thuật bón phân, phòng trừ sâu bệnh sẽ giúp cây khỏe mạnh hơn, từ đó giảm thiểu thiệt hại do thời tiết cực đoan gây ra và duy trì được năng suất ở mức tốt nhất có thể.

Lựa chọn giống và kỹ thuật tái canh phù hợp

Quá trình tái canh cây cà phê bao gồm nhiều bước kỹ thuật phức tạp, từ nhổ bỏ cây già cỗi, cải tạo đất đến trồng cây con mới. Việc lựa chọn giống cà phê phù hợp là yếu tố then chốt quyết định năng suất và chất lượng trong tương lai. Nông dân nên ưu tiên các giống có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng sâu bệnh và phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương.

Chi phí cho cây giống, phân bón, công lao động trong quá trình tái canh có thể lên tới hàng chục triệu đồng mỗi héc-ta. Do đó, việc lập kế hoạch tài chính, tìm hiểu kỹ thuật từ các nguồn đáng tin cậy (như viện nghiên cứu, trung tâm khuyến nông) và áp dụng đúng quy trình là vô cùng cần thiết. Tái canh đúng kỹ thuật giúp cây cà phê con sinh trưởng tốt, nhanh cho năng suất, rút ngắn thời gian chờ đợi và tối đa hóa lợi ích kinh tế cho người nông dân.

Câu hỏi thường gặp về tái canh cây cà phê

Tại sao giá cà phê tăng cao lại thúc đẩy tái canh?
Giá cà phê tăng lên mức kỷ lục khiến việc đầu tư vào tái canh trở nên hấp dẫn hơn về mặt kinh tế, hứa hẹn thu nhập tốt hơn khi cây cà phê mới cho năng suất.

Những thách thức chính khi nông dân tái canh cây cà phê là gì?
Thách thức bao gồm việc tái canh cần phù hợp với quy hoạch, tuân thủ các quy định xuất khẩu mới (như của EU), và cần có giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Chuyên gia khuyến cáo nông dân nên chú trọng điều gì khi tái canh?
Chuyên gia khuyến cáo nên tập trung vào nâng cao chất lượng cà phê thay vì chỉ mở rộng diện tích, lựa chọn giống tốt, áp dụng kỹ thuật canh tác bền vững, và chuẩn bị sẵn sàng trước các tác động của thời tiết và yêu cầu thị trường.

Hoạt động tái canh cây cà phê mang đến hy vọng mới cho người nông dân trong bối cảnh giá tăng cao. Tuy nhiên, để biến hy vọng thành hiện thực và đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành cà phê, việc lắng nghe và áp dụng những khuyến cáo từ chuyên gia là điều tối quan trọng. Từ việc lựa chọn giống, kỹ thuật canh tác, thích ứng biến đổi khí hậu đến tuân thủ các yêu cầu thị trường quốc tế, mỗi bước đi đều cần sự cân nhắc kỹ lưỡng. Nâng cao chất lượng và giá trị thay vì chỉ chạy theo diện tích sẽ là chìa khóa thành công cho cây cà phê Việt Nam trong tương lai.